Vai trò, nhiệm vụ của Công tác xã hội trong việc triển khai CBR

Với mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của người khuyết tật, từng bước tạo điều kiện cho họ tham gia bình đẳng vào các hoạt động của xã hội, đồng thời xây dựng một môi trường xã hội ngày càng chăm lo tốt hơn đến quyền lợi của người khuyết tật, giai đoạn 2011-2015, Việt Nam sẽ tập trung vào việc củng cố và kiện toàn mạng lưới bệnh viện chuyên khoa điều dưỡng-phục hồi chức năng trong toàn quốc, phấn đấu đến năm 2012, thành lập được Viện Phục hồi Chức năng trung ương, 80% số tỉnh, thành phố có Bệnh viện Điều dưỡng- Phục hồi chức năng, 100% các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có khoa vật lý trị liệu, phục hồi chức năng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, phục hồi chức năng được hiểu là một quá trình trợ giúp người khuyết tật phát triển hoặc tăng cường các kỹ năng về thể chất, tâm thần và xã hội. Song, trên thực tế vẫn còn một bộ phận lớn cộng đồng hiểu khái niệm PHCN đơn thuần chỉ là một hình thức chăm sóc sức khoẻ cho người khuyết tật ở khía cạnh y tế, bao gồm các can thiệp về vật lý hay vận động trị liệu để lấy lại phần nào các chức năng cơ thể bị mất hoàn toàn hoặc giảm đi khuyết tật gây ra; trong khi còn có nhiều biện pháp can thiệp khác mang tính giáo dục, xã hội, tâm lý và kinh tế cũng nhằm mục đích phục hồi lại các khả năng cần thiết cho người khuyết tật để họ có thể hoà nhập trở lại với cuộc sống gia đình và tham gia vào các hoạt động xã hội.
Như vậy, theo cách hiểu mới, chăm sóc và phục hồi chức năng cho người khuyết tật dựa vào cộng đồng (CBR mới) bao gồm 2 khía cạnh chính là y tế và xã hội. ở khía cạnh xã hội, vai trò, nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội, trung tâm dịch vụ xã hội  là rất quan trọng. Cụ thể:
Đối với nhân viên công tác xã hội:
– Phát hiện sớm: Thông qua tiếp xúc với đối tượng, nắm bắt thông tin ở cộng đồng, nhân viên công tác xã hội có thể phát hiện sớm được khuyết tật, đưa ra hướng tư vấn, trị liệu tâm lý kịp thời để đối tượng tự phục hồi chức năng.
– Tiếp nhận thông tin, đánh giá nhu cầu của người khuyết tật: Nhân viên công tác xã hội đánh giá tình hình của người khuyết tật bao gồm cả chính bản thân và các mối quan hệ gia đình. Trong một số trường hợp, người làm công tác xã hội sẽ thu xếp dịch vụ chăm sóc thay thế cho người khuyết tật. Nhân viên công tác xã hội cũng có thể can thiệp vào đời sống của gia đình, cộng đồng thông qua các phương pháp như tham vấn, liệu pháp tâm lý và giáo dục để giúp họ hiểu được nhu cầu của người khuyết tật, nâng cao kỹ năng chăm sóc, phục hồi chức năng và tăng cường khả năng ứng phó với khủng hoảng.
– Tư vấn, trị liệu tâm lý: Trên cơ sở đánh giá, tiếp xúc với đối tượng, nhân viên công tác xã hội đưa ra các giải pháp để đối tượng tự giải quyết các vấn đề.
– Chuyển tuyến, kết nối dịch vụ: Người khuyết tật có nhiều nhu cầu cần trợ giúp khác nhau. Cán bộ, nhân viên công tác xã hội đóng vai trò kết nối, chuyển đối tượng tiếp cận các dịch vụ để trợ giúp người khuyết tật như: học nghề, việc làm, trợ cấp xã hội, dịch vụ chỉnh hình và phục hồi chức năng, nhà xã hội. Trong trường hợp người khuyết tật là người nghèo gặp hoàn cảnh khó khăn thì cán bộ, nhân viên công tác xã hội sẽ kết nối, đặt vấn đề với chính quyền địa phương, cá nhân, doanh nghiệp hỗ trợ để họ có nguồn lực tiếp cận các dịch vụ, đồng thời trợ giúp đối tượng hoà nhập cộng đồng.
– Quản lý đối tượng: Nhân viên công tác xã hội lập các hồ sơ quản lý đối tượng, bao gồm các ghi chép lưu trữ về đánh giá nhu cầu, các trợ giúp, sự tiến triển của đối tượng trong phục hồi chức năng.
– Hỗ trợ đối tượng tiếp cận với các chính sách phúc lợi xã hội: Nhân viên công tác xã hội kết nối với chính quyền địa phương giải quyết các chính sách trợ giúp người khuyết tật như: bảo hiểm y tế, trợ cấp xã hội, vay vốn giải quyết việc làm hoặc các nguồn vốn tín dụng khác; tham gia các câu lạc bộ của người khuyết tật…
– Trong các trường phổ thông, cao đẳng, đại học và cơ sở giáo dục và đào tạo khác: Nhân viên công tác xã hội tiến hành giáo dục và tham vấn cho những học sinh, sinh viên khuyết tật gặp phải những vấn đề trong học tập và cuộc sống, đặc biệt là hỗ trợ về tâm sinh lý giúp các em tham gia vào các hoạt động, phong trào. Trường hợp, các em gặp phải các vấn đề trong gia đình thì nhân viên công tác xã hội cũng có thể phối hợp tham vấn cho giáo viên xây dựng môi trường học tập thuận lợi, môi trường giáo dục hoà nhập trong các trường học.
– Lĩnh vực sức khoẻ, bao gồm cả sức khoẻ tâm thần (tại các bệnh viện và phòng khám): Nhân viên công tác xã hội hỗ trợ về mặt tâm lý xã hội và các dịch vụ chăm sóc. Đồng thờ, cũng đóng vai trò là cán bộ quản lý trường hợp để điều phối dịch vụ cho đối tượng, giám sát những thay đổi trong nhu cầu của họ để tìm kiếm dịch vụ cần đáp ứng. Nhân viên công tác xã hội cũng đảm nhận vai trò quản lý chăm sóc tập trung tại các cơ sở bảo trợ xã hội và cùng hợp tác với các cơ sở để cung cấp những hỗ trợ tâm lý xã hội cho các đối tượng.
– Bảo trợ xã hội cho người khuyết tật: Nhân viên công tác xã hội đánh giá nhu cầu về khía cạnh xã hội của người khuyết tật. Đồng thời, họ cũng đóng vai trò là người quản lý trường hợp, hỗ trợ người khuyết tật, gia đình tiếp cận với những dịch vụ phù hợp và duy trì tiếp cận một loạt các dịch vụ phối hợp tốt nhất. Trong trường hợp cần thiết, nhân viên công tác xã hội cũng cung cấp hỗ trợ tâm lý cho người khuyết tật và gia đình của họ.
– Phát triển cộng đồng: Nhân viên công tác xã hội giúp đỡ khu phố, cụm dân cư nhận dạng các vấn đề của cộng đồng và hỗ trợ họ tìm những nguồn lực cần thiết để giải quyết các vấn đề của người tàn tật. Mặt khác, cũng có thể giúp đỡ cộng đồng bày tỏ ý kiến về các vấn đề phát triển và truyền tải ý kiến của họ đến các cấp chính quyền và những nhà hoạch định chính sách có liên quan.
– Nghiên cứu xã hội và hoạch định chính sách: Nhân viên công tác xã hội tiến hành nghiên cứu các vấn đề phục hồi chức năng cho người khuyết tật dựa vào cộng đồng; hỗ trợ chính quyền xây dựng các chính sách và chương trình an sinh xã hội.
Ngoài ra, nhân viên công tác xã hội cũng có vai trò quan trọng trong quá trình đô thị hoá ở nông thôn nhằm hỗ trợ cộng đồng đáp ứng các nhu cầu trong nền kinh tế hiện đại. Nhân viên công tác xã hội có thể đóng vai trò trong việc phối hợp với các chuyên gia phát triển kinh tế và các nhà làm công tác quy hoạch đô thị để đáp ứng nhu cầu khuôn viên, kiến trúc phù hợp với người khuyết tật.
Mô hình trung tâm dịch vụ công tác xã hội
Trong giai đoạn 2010-2015, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội sẽ hỗ trợ xây dựng thí điểm một số mô hình trung tâm dịch vụ công tác xã hội; giai đoạn 2016-2020, hỗ trợ nhân rộng 70 mô hình cơ sở dịch vụ công tác xã hội ra các quận, huyện, thị xã thuộc các tỉnh, thành phố, trường đại học và trường nghề để cung cấp dịch vụ công tác xã hội cho cá nhân, nhóm, gia đình, cộng đồng có vấn đề.
Đối tượng phục vụ của trung tâm dịch vụ công tác xã hội, bao gồm người khuyết tật bị buôn bán, bị bạo lực, bị bạo hành; người di cư; người già, người khuyết tật, người nhiễm HIV/AIDS, trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi; bệnh nhân ở các bệnh viện, học sinh các trường học, trường giáo dưỡng và các gia đình có vấn đề (nghèo khổ, ly hôn, ly thân, bạo lực trong gia đình, sao nhãng trẻ em…) và các cộng đồng nghèo, yếu kém, chậm phát triển, có đông đối tượng có vấn đề xã hội. Các trung tâm này có các nhiệm vụ chính:
+ Tiếp nhận thông tin hoặc yêu cầu của người khuyết tật, đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt; đánh giá nhu cầu, phân loại và chuyển tuyến dịch vụ (chăm sóc, trợ giúp đối tượng trong các mụ hình gia đình, cá nhân nhận nuôi (Foster Care), nhà xã hội; chăm sóc ngắn hạn, trung hạn hoặc dài hạn trong các loại hình cơ sở; hoặc hỗ trợ đối tượng tiếp cận dịch vụ giáo dục, dịch vụ y tế, dịch vụ trợ giúp pháp lý hoặc kết nối thực hiện các chính sách phúc lợi xã hội cho đối tượng);
+ Tiếp nhận, nuôi dưỡng những trường hợp khuyết tật cần sự bảo vệ khẩn cấp, đối tượng bảo trợ xã hội;
+ Tư vấn, tham vấn giải quyết sự căng thẳng về quan hệ, tình cảm và trợ giúp người khuyết tật trong xã hội tiếp cận các dịch vụ xã hội; tổ chức các cuộc tiếp xúc, trao đổi để tìm ra khó khăn và cách thức giải quyết khó khăn; trợ giúp về thức ăn, chỗ ở tạm thời; hỗ trợ khám chữa bệnh và học tập; trợ giúp học nghề, tìm việc làm, nâng cao thu nhập và vui chơi giải trí, sinh hoạt văn hóa tinh thần;
+ Nâng cao năng lực cho cán bộ chăm sóc, phục hồi chức năng cho người khuyết tật, thành viên các gia đình để họ tự trợ giúp người khuyết tật phục hồi chức năng, vượt qua hoàn cảnh khó khăn;
+ Tổ chức các hoạt động trợ giúp cộng đồng, nâng cao năng lực phát hiện vấn đề, xây dựng kế hoạch huy động nguồn lực thông qua các chương trình, dự án;tổ chức thực hiện kế hoạch có sự tham gia của người dân, các đối tượng xã hội, thúc đẩy cộng đồng phát triển;
+ Tư vấn, khuyến nghị phát triển chính sách trợ giúp cho người khuyết tật;
Các trung tâm này hoạt động có tính chất dịch vụ phi lợi nhuận, Nhà nước hỗ trợ chi phí cung cấp dịch vụ công tác xã hội, chi phí hoạt động hành chính; thu từ thức hợp đồng, giao khoán cung cấp dịch vụ cho các chương trình, dự án trong nước và quốc tế; hỗ trợ của các cá nhân, tổ chức. Đối với các trung tâm cung cấp dịch vụ công tác xã hội công lập, các cơ quan, đơn vị đề nghị thành lập trung tâm và trả lương cho các cán bộ quản lý, điều hành trung tâm. Các trung tâm cung cấp dịch vụ công tác xã hội có thể là trung tâm công lập hoặc ngoài công lập, do UBND cấp tỉnh hoặc cấp huyện thành lập trên cơ sở đề xuất của cáccơ quan chức năng hoặc các hội, đoàn thể, tư nhân.
Định hướng phát triển mô hình CBR tại Việt Nam

Với mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của người khuyết tật, từng bước tạo điều kiện cho họ tham gia bình đẳng vào các hoạt động của xã hội, đồng thời xây dựng một môi trường xã hội ngày càng chăm lo tốt hơn đến quyền lợi của người khuyết tật, giai đoạn 2011-2015, Việt Nam sẽ tập trung vào việc củng cố và kiện toàn mạng lưới bệnh viện chuyên khoa điều dưỡng-phục hồi chức năng trong toàn quốc, phấn đấu đến năm 2012, thành lập được Viện Phục hồi Chức năng trung ương, 80% số tỉnh, thành phố có Bệnh viện Điều dưỡng- Phục hồi chức năng, 100% các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có khoa vật lý trị liệu, phục hồi chức năng. Đồng thời, đẩy mạnh hoạt động phục hồi chức năng cho người khuyết tật dựa vào cộng đồng, khẩn trương xây dựng nội dung chương trình tập huấn để áp dụng thống nhất trong cả nước. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng để mọi người biết cách chủ động phòng ngừa tàn tật và những người tàn tật được hưởng đầy đủ các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ, phục hồi chức năng cũng như các dịch vụ khác của cộng đồng.

Sơ đồ vai trò, nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong việc thực hiện CBR:
Nguồn: molisa.gov.vn

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: