Thực trạng An sinh xã hội 2001-2010, phần 4

B. Chính sách hỗ trợ người dân tham gia bảo hiểm

Mặc dù được luật tạo điều kiện nhưng thực tế cho thấy vẫn còn một bộ phận người lao động chưa tham gia BHXH bắt buộc, đặc biệt tỷ lệ tham gia của lao động làm việc trong khu vực ngoài Nhà nước còn thấp. Một trong những nguyên nhân đó là do công tác tổ chức thực hiện các chế độ của BHXH còn nhiều bất cập dẫn đến việc thực thi các qui định của Luật Bảo hiểm xã hội còn bị hạn chế.

B.1. Chính sách bảo hiểm xã hội

Luật bảo hiểm xã hội (BHXH) hiện hành với 03 loại hình bảo hiểm, gồm BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, và bảo hiểm thất nghiệp đã tạo cơ hội cho người lao động, đặc biệt là lao động trong khu vực phi chính thức tham gia BHXH.

Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc tăng nhanh cả về quy mô và tốc độ. Từ 4,8 triệu người năm 2001 tăng lên khoảng 9,4 triệu người năm 2009, chiếm 18% tổng số lực lượng lao động. Nguồn thu quỹ BHXH bắt buộc tăng nhanh, từ 6.348 tỷ đồng vào năm 2001 lên 36,8 nghìn tỷ đồng vào năm 2009. Tổng chi BHXH bắt buộc cũng tăng nhanh, từ 1.856 tỷ đồng năm 2001 lên khoảng 54,9 nghìn tỷ đồng trong năm 2009 (trong đó chi từ ngân sách Nhà nước là 26,8 nghìn tỷ đồng).

Sau một năm triển khai thực hiện BHXH tự nguyện, số người tham gia đạt gần 50 nghìn người. Nguồn thu quỹ BHXH tự nguyện ước tính đạt 69,5 tỷ đồng và chi khoảng 10,9 tỷ đồng năm 2009.

Năm 2009, có khoảng 9% dân số từ 50 tuổi trở lên sống bằng lương hưu.

Công tác quản l‎ý BHXH ngày càng đi vào nề nếp; công tác giám sát ngày càng được tăng cường; mạng lưới thu-chi ngày càng mở rộng.

B.2. Tồn tại

BHXH bắt buộc:

Vẫn còn một bộ phận người lao động chưa tham gia BHXH bắt buộc, đặc biệt tỷ lệ tham gia của lao động làm việc trong khu vực ngoài Nhà nước còn thấp.

Mức tiền lương sử dụng để làm căn cứ tính đóng BHXH hàng tháng thấp so với thu nhập thực tế của người lao động , mức hưởng so với mức đóng thì quá cao (tối đa 75% so với mức đóng). Tuy nhiên, do mức tiền lương làm căn cứ để đóng thấp nên mức hưởng cũng thấp.

Nguy cơ mất cân đối quỹ BHXH cao  do cơ chế tài chính BHXH dựa trên phương thức “tọa thu, tọa chi” thực hiện trong điều kiện tuổi thọ bình quân có xu hướng gia tăng, mức đóng – mức hưởng không có quan hệ chặt chẽ và phù hợp , cơ chế và phương thức đầu tư quỹ BHXH chưa thực sự hiệu quả.

Công tác tổ chức thực hiện các chế độ của BHXH còn nhiều bất cập dẫn đến việc thực thi các qui định của Luật Bảo hiểm xã hội còn bị hạn chế.

Đối với bảo hiểm thất nghiệp, Luật chỉ cho phép đơn vị sử dụng lao động có sử dụng từ 10 lao động trở lên mới được tham gia bảo hiểm thất nghiệp nên đã hạn chế khả năng tham gia bảo hiểm thất nghiệp của người lao động làm việc trong các doanh nghiệp nhỏ có dưới 10 lao động.

BHXH tự nguyện:

Sau hơn 1 năm thực hiện, đa số các đối tượng tham gia BHXH tự nguyện là những người đã tham gia BHXH bắt buộc được một số năm, nay tham gia tiếp để đáp ứng điều kiện tối thiểu có 20 năm để hưởng chế độ BHXH; Số lao động trong khu vực phi chính thức, đặc biệt là nông dân nông thôn, lao động trẻ tham gia chưa nhiều, một phần là do nhận thức về tự nguyện không cao, công tác tuyên truyền thông tin còn yếu và lý do chính là do thu nhập hàng tháng thấp nên không đủ khả năng tham gia.

Một bộ phận lớn người lao động (nam từ 45, nữ từ 40 tuổi trở lên) không có khả năng tham gia BHXH tự  nguyện do không có cơ hội được hưởng lương hưu khi đến tuổi về hưu vì điều kiện phải có đủ 20 năm đóng BHXH.

Thiếu cơ chế để thu hút và chính sách hỗ trợ người lao động khu vực phi chính thức, đặc biệt là người lao động nghèo, người không đủ điều kiện về tuổi tham gia hệ thống.

Hệ thống quản lý BHXH:

Cơ sở hạ tầng của hệ thống quản lý BHXH vẫn còn yếu, mạng lưới các dịch vụ thu và chi BHXH cũng như đội ngũ cán bộ quản lý và thực hiện các nghiệp vụ BHXH vẫn còn bất cập.

Công tác theo dõi giám sát đối tượng tham gia còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, hệ thống BHXH sẽ gặp nhiều khó khăn khi số lượng đối tượng được dự báo là sẽ tăng nhanh trong thời gian tới.

(Dự thảo Chiến lược An sinh xã hội 2011-2020)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: