Thế nào là một mạng lưới an sinh xã hội tốt?

Các hệ thống an sinh thường kết hợp vài chương trình, lý tưởng là sẽ bổ trợ cho nhau và bổ sung cho các chính sách công hay chính sách xã hội khác. Tuy nhiên, một hệ thống an sinh tốt không chỉ là một bộ sưu tập các chương trình được thiết kế và thực hiện tốt, mà nó phải có được những thuộc tính:

Phù hợp. Các chương trình được sử dụng và sự cân đối giữa chúng cùng các yếu tố khác của chính sách công phải đáp ứng được nhu cầu cụ thể của quốc gia. Mỗi chương trình phải được tùy biến để phù hợp nhất với hoàn cảnh.

Thỏa đáng. Hệ thống mạng lưới an sinh nói chung bao hàm các nhóm đối tượng khác nhau cần hỗ trợ – người nghèo kinh niên, người nghèo tạm thời, người bị ảnh hưởng bởi cải cách, cùng với các nhóm nhỏ của các đối tượng này. Từng chương trình cụ thể phải tiếp cận được đầy đủ và cung cấp những hỗ trợ có ý nghĩa cho bất kỳ nhóm dân cư nào mà chương trình được thiết kế ra để hỗ trợ.
Công bằng. Mạng lưới an sinh phải đối xử với các đối tượng thụ hưởng một cách công bằng bình đẳng. Đặc biệt, nó phải cung cấp cùng một chế độ như nhau cho các cá nhân hay các hộ gia đình có cùng những điều kiện quan trọng như nhau (công bằng hàng ngang) và có thể hỗ trợ nhiều hơn cho những đối tượng nghèo nhất (công bằng hàng dọc).
Hiệu quả về chi phí. Các chương trình có hiệu quả về chi phí sẽ dành hầu hết nguồn lực của của chương trình cho nhóm đối tượng chủ định của chúng. Chúng còn tiết kiệm các nguồn lực quản lý cần thiết để thực hiện chương trình theo hai cách. Thứ nhất, ở cấp độ toàn bộ hệ thống, các chương trình phải tránh sự manh mún, rời rạc có thể tạo ra các hệ thống quản lý hành chính không thể cắt giảm chi phí nhờ quy mô. Thứ hai, các chương trình phải hoạt động với hiệu suất cao, với nguồn lực tối thiểu để đạt được tác động mong muốn, song vẫn đảm bảo đủ nguồn lực để thực hiện tốt các chức năng của chương trình.
Khuyến khích thích hợp. Các mạng lưới an sinh xã hội có thể làm thay đổi hành vi của hộ gia đình, có thể theo hướng tích cực hoặc tiêu cực. Để đảm bảo cân đối của những thay đổi này theo hướng tích cực, vai trò của mạng lưới an sinh cần phải được duy trì ở mức độ ít nhất phải đủ. Một hệ thống an sinh thường có thể bao gồm các chương trình trực tiếp giúp tạo tài sản hoặc thu nhập cho các cộng đồng hay khách hàng cá nhân của chúng bằng cách liên kết các khoản trợ cấp với các yếu tố bắt buộc hay tự nguyện của chương trình. Các chương trình công trình công cộng có thể cung cấp tài sản vật chất cho cộng đồng. Các chương trình trợ cấp tiền mặt có điều kiện xây dựng nguồn vốn con người cho hộ gia đình. Liên kết với những dịch vụ tài chính, tìm việc làm, đào tạo hay dịch vụ chăm sóc xã hội có thể giúp cho các gia đình tăng nguồn thu nhập.
Bền vững. Các hệ thống an sinh xã hội thận trọng có tài chính ổn định, vì chúng được cân đối với những lĩnh vực khác nhau trong chi tiêu chính phủ. Từng chương trình cụ thể phải bền vững cả về tài chính lẫn chính trị để tránh việc chương trình phải trải qua những chu trình khởi động/dừng, vì như vậy sẽ làm mất rất nhiều cơ hội để quản lý hiệu quả và đạt được những mục tiêu mà chương trình đề xướng và xúc tiến. Ở những nước có thu nhập thấp, các chương trình được khởi động với trợ cấp của nhà tài trợ dần dần được lồng ghép vào với khu vực công.
Tính động (khả năng thay đổi). Một hệ thống an sinh tốt sẽ tiến triển theo thời gian. Cấu trúc phù hợp của các chương trình sẽ thay đổi theo sự tăng trưởng và thay đổi của nền kinh tế, khi những yếu tố chính sách khác có thay đổi hoặc khi có cải cách hay cú sốc. Việc quản lý các chương trình cụ thể cũng phải tiến triển trong quá trình giải quyết vấn đề và đề ra các tiêu chuẩn mới.
Chất lượng của một hệ thống an sinh phần nhiều nằm ở cơ cấu tổ chức thực hiện chương trình. Một chương trình trợ cấp đầy đủ ít nhất phải có một hệ thống đăng ký đối tượng thụ hưởng, chế độ chi trả (thanh toán) trợ cấp cho đối tượng thụ hưởng, và cuối cùng là quy trình đưa các đối tượng không còn phù hợp ra khỏi danh sách thụ hưởng. Một chương trình ngoại lệ có thể có nhiều yếu tố hơn – hệ thống đăng ký đối tượng thụ hưởng được bổ trợ bằng những chiến dịch tiếp cận mạnh mẽ để đảm bảo có ít lỗi loại trừ nhất, một cơ chế sàng lọc đủ mạnh để đảm bảo những người không đủ điều kiện sẽ không tham gia chương trình, một cơ chế giải quyết khiếu nại, giám sát kết quả xác định đối tượng thường kỳ, v.v… Có thể bổ sung thêm các chế độ hay yêu cầu phi tiền mặt cho chương trình để giúp các gia đình cải thiện thu nhập. Các chức năng giám sát và đánh giá sẽ gia tăng tầm quan trọng khi chương trình trở nên phức tạp hơn, lớn hơn hoặc kéo dài hơn. Mỗi chức năng này đỏi hỏi phải có các hệ thống, số liệu và tương tác giữa các cơ quan hay nhóm đối tượng khác nhau.

Bài viết được trích từ cuốn “Về bảo trợ và Thúc đẩy xã hội – Thiết kế và triển khai các mạng lưới an sinh hiệu quả” của Ngân hàng thế giới (WB) xuất bản năm 2008.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: