Chính sách xã hội trong công tác xã hội

Chính sách là những hành động (hay bất hành động) của cá nhân, gia đình, tổ chức, đoàn thể, chính quyền các cấp, để đạt đến một mục tiêu. Chính sách của một cá nhân có thể là không ăn tối sau 7 giờ. Chính sách của gia đình: vợ chồng không cãi nhau trước mặt con cái. Chính sách của một doanh nghiệp: trả lời yêu cầu của khách hàng trong vòng 24 giờ. Chính sách của chính quyền thành phố: khuyến khích phương tiện di chuyển công cộng và hạn chế phương tiện di chuyển tư… Chính sách không phải là luật pháp, và ở vị trí cao hơn luật pháp (luật pháp được đặt ra để thi hành chính sách dưới hình thức cấm hoặc cho phép, hoặc bắt buộc người ta làm điều gì đó). Chính sách xã hội là những quyết định về an sinh xã hội của các cấp chính quyền khác nhau, đặc biệt là chính quyền trung ương. Thí dụ chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam, chính sách cung cấp bảo hiểm sức khỏe MediCare cho người già từ 65 tuổi trở lên ở Mỹ.

Để làm việc hiệu quả với khách hàng, nhân viên CTXH cần kiến thức về chính sách xã hội: đối tượng của chính sách, quyền lợi do chính sách đề ra, các điều kiện để được hưởng những quyền lợi đó…  Ngoài ra nhân viên CTXH, nhất là nhân viên CTXH cộng đồng, cần hiểu rõ cơ chế hình thành chính sách xã hội, nghĩa là quá trình diễn ra từ một ý tưởng đến khi thành chính sách phải trải qua những diễn biến gì, công đoạn nào, liên quan đến ai… Kiến thức này vô cùng cần thiết cho công tác xây dựng và phát triển cộng đồng.

Một thí dụ về vận động để có được những chính sách phát triển cộng đồng là gương đấu tranh của Dorothea Lynde Dix. Sinh năm 1802 (năm vua Gia Long lên ngôi ở Việt Nam) ở Hampden, Maine, năm 1841 Dorothea Dix được mời làm cô giáo cuối tuần cho các nữ tù nhân ở nhà tù East Cambridge, bang Massachusett. Qua công việc này bà được chứng kiến cảnh tù nhân bị đối xử một cách cực kỳ dã man, nhất là những tù nhân mắc bệnh tâm thần. Kinh hoàng trước những điều chứng kiến, bà đã bỏ ra hết cuộc đời cho một trong những cuộc đấu tranh vĩ đại nhất của lịch sử Mỹ nhằm thuyết phục chính quyền các tiểu bang nhận trách nhiệm trực tiếp đứng ra chăm sóc bệnh nhân tâm thần nghèo. Khởi đầu từ Massachusetts, bằng những bản báo cáo tỉ mỉ và chính xác gửi đến quốc hội, Dorothea Dix đã buộc được quốc hội tiểu bang ban hành những chính sách mở rộng và cải thiện các bệnh viện tâm thần do tiểu bang thiết lập và điều hành. Từ thành công ở Massachusetts, Dorothea Dix đi khắp nơi trên đất Mỹ, thăm viếng các bệnh viện tâm thần ở những nơi xa xôi, thu lượm thông tin một cách khoa học và ghi chép lại bằng lời văn đơn giản, chính xác, cảm động và lôi cuốn. Bằng công trình vận động bền bỉ này Dorothea Dix đã đạt được một kỷ nguyên thành công (từ 1843 đến 1853) khi các tiểu bang lần lượt ban hành những chính sách canh tân việc chăm sóc bệnh nhân tâm thần nghèo.

Cũng trong lĩnh vực CTXH tâm thần, khoảng 20 năm sau khi Dorothea Dix qua đời, Clifford Beers (1876-1943) là một gương sáng khác về cá nhân đấu tranh cho những chính sách lớn ảnh hưởng sâu rộng đến ngành thần kinh tâm trí ở Mỹ.

Bắt nguồn từ kinh nghiệm đau thương của bản thân, Clifford Beers, cũng như Dorothea Dix, đã dành trọn cuộc đời để vận động cho công cuộc cải cách việc điều trị bệnh nhân tâm thần ở bang Connecticutt. Tốt nghiệp trường khoa học Sheffield, đại học Yale năm 1897, năm 1900 Beers phát bệnh tâm thần và trải qua điều trị ở nhiều nhà thương điên tư cũng như công. Trong thời gian ba năm, Beers chịu đựng những phương pháp điều trị dã man, áp dụng bởi những nhân viên y khoa kém năng lực và có khi độc ác, khiến ông đã có lần tự tử nhưng không chết. Sau khi được thả ra khỏi bệnh viện, với hoài bão cải thiện số phận của những người không may mắc bệnh thần kinh, ông quyết tâm vạch trần những xấu xa của hệ thống y khoa tâm thần quốc gia. Năm 1908, với sự hỗ trợ của một số người trong đó có William James, tâm lý gia nổi tiếng của Harvard, và Adolf Meyer, bác sĩ thần kinh tâm trí có ảnh hưởng vào bậc nhất ở Mỹ thời bấy giờ, Beers cho ra đời tác phẩm “Bộ Óc Tìm Được Chính Nó”/A Mind That Found Itself mô tả tỉ mỉ và chính xác kinh nghiệm là bệnh nhân tâm thần của ông. Sau khi hoàn tất tác phẩm nổi tiếng này, Beers thành lập Hội Sức Khỏe Tâm Thần Connecticutt và bắt đầu cuộc đấu tranh kéo dài suốt cuộc đời nhằm thay đổi nền y khoa tâm thần ở Connecticutt. Nhờ cuộc đấu tranh kiên trì, bền bỉ, này, quốc hội và chính quyền Connecticutt đã ban hành nhiều chính sách nhằm tái tổ chức và cải tiến phương pháp điều trị bệnh tâm thần. Năm 1909 Beers thành lập Ủy Ban Vệ Sinh Tâm Thần Quốc Gia tại New York, tổ chức này về sau đổi tên là Hội Sức Khỏe Tâm Thần Quốc Gia, đã đóng góp nhiều vào việc giáo dục cộng đồng làm thay đổi cách suy nghĩ tiêu cực về bệnh nhân tâm thần, và phổ biến các biện pháp phòng ngừa bệnh tâm thần.

Ở những xã hội phát triển sau như Việt Nam, sân khấu hoạt động cho những chính sách cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí còn khá trống trải. Thí dụ gần đây (tháng 11-2008) sự kiện bộ Y Tế Việt Nam kịp thời thu hồi quy định cấm những người ngực lép không được sử dụng xe gắn máy là một quyết định đúng đắn: nguyên tắc sơ đẳng của tổ chức xã hội cao là ưu tiên thay đổi môi trường để thích ứng với nhu cầu chính đáng của con người chứ không làm ngược lại, tức là không bắt con người phải hy sinh nhu cầu của mình (ở đây là nhu cầu đi lại, một trong những nhu cầu quan trọng nhất) để thích ứng với môi trường. Thực tế là để lái xe gắn máy một cách an toàn, khi dừng xe người lái xe phải đặt được hai bàn chân phẳng xuống mặt đường, chứ không phải ngực nở hay ngực lép. Các loại xe gắn máy lắp ráp và nhập cảng vào Việt Nam đều được sáng chế từ nước ngoài, phù hợp với vóc dáng của người Nhật, người Hàn, người Hoa, vốn có chiều cao trung bình lớn hơn người Việt. Chiều cao từ yên xe xuống đất trung bình từ thấp nhất 750 mm (Honda Click) đến cao nhất 772 mm (Honda Super Dream), rất nhiều người Việt Nam thấp bé hoặc phụ nữ không thể ngồi trên xe với hai bàn chân phẳng trên mặt đất, và vì vậy không an toàn, khi phải thắng gấp hay cần chống chân để tránh ngã xe thì rất dễ mất thăng bằng. Giải pháp đơn giản và hợp lý là đặt ra quy định yêu cầu các hãng sản xuất xe phải cung cấp xe có chiều cao từ yên xuống đất điều chỉnh được trong khoảng nào đó thích hợp với thể tạng của người tiêu dùng Việt Nam (thí dụ trong khoảng từ 650 đến 772 mm), như ghế ngồi của xe ô tô, nếu muốn được bán tại thị trường Việt Nam. Các nước phát triển đều thường xuyên có động tác này để buộc yếu tố môi trường phải thích nghi và thỏa mãn nhu cầu của con người, không ai làm ngược lại. Một trong muôn vàn thí dụ minh hoạ điều này là tiêu chuẩn về khói thải năm 2000 của bang California. Từ nhiều năm trước khi tiêu chuẩn này ra đời các hãng chế tạo xe hơi và xe gắn máy trên toàn thế giới đã được thông báo trước và đã phải điều chỉnh bộ máy sản xuất để sản phẩm làm ra đạt tiêu chuẩn (khắt khe hơn tiêu chuẩn liên bang và tất cả các tiểu bang trong nước Mỹ) và được phép bán ở California. Thị trường xe gắn máy Việt Nam là một trong những thị trường quan trọng trên thế giới, nếu Việt Nam có tiêu chuẩn về chiều cao của yên xe gắn máy, chắc chắn tiêu chuẩn này sẽ được các hãng sản xuất xe gắn máy trên thế giới tôn trọng và sẽ là tiêu chuẩn mẫu cho các nước khác trên thế giới. Điều đáng lưu ý ở đây là có nhiều xe gắn máy bán trên thị trường Mỹ, cho người Mỹ vốn to lớn hơn người Việt, lại có chiều cao từ yên xe xuống đất thấp hơn rất nhiều so với các xe gắn máy được phép lưu hành ở Việt Nam: Honda Helix (244cc) 665 mm, Honda Rebel (234cc) 675 mm, Suzuki Burgman 400 (385cc) 695 mm, Harley Davidson Nightster (1200cc) 668 mm, thỏa mãn nhu cầu lái xe gắn máy an toàn của tất cả mọi người không phân biệt cao thấp, lớn bé, mập ốm…

(Trích từ Tập tài liêu: Công tác xã hội-Lý thuyết và thực hành, Trần Đình Tuấn)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: