Thuyết vai trò

Vai trò là những khuôn mẫu ứng xử khác nhau do xã hội áp đặt cho mỗi chức vị của con người trong xã hội đó. Thí dụ bố phải thương con, mẹ phải hiền, chồng phải biết chăm sóc vợ, vợ phải đảm đang, con cái phải nghe lời bố mẹ, trò phải chăm chỉ, thầy phải nghiêm túc… Có hai loại vai trò khác nhau: vai trò hiện và vai trò ẩn. Vai trò hiện là vai trò bên ngoài mọi người đều có thể thấy được. Vai trò ẩn là vai trò không biểu lộ ra bên ngoài mà có khi chính người đóng vai trò đó cũng không biết, thí dụ trong những gia đình không hạnh phúc, bố mẹ thường bất hoà nhiều khi đứa con nhỏ được huấn luyện để đóng vai người trung gian hoà giải mà chính nó và cha mẹ không biết. Vì một người có thể có nhiều vai trò khác nhau, những khuôn mẫu ứng xử do xã hội áp đặt có thể mâu thuẫn với nhau, tạo ra khó khăn. Thí dụ anh em phải đoàn kết thương yêu lẫn nhau nhưng người dân phải giúp xã hội ngăn chặn và trừng phạt tội ác. Câu chuyện về anh em nhà toán học giết người hàng loạt Unabomber Ted Kaczynski và nhân viên CTXH David Kaczynski là một trong muôn vàn minh hoạ về mâu thuẫn này: trong gần 20 năm, từ 1978 đến 1996 Ted Kaczynski làm kinh hoảng giới khoa học và lãnh đạo kỹ nghệ hàng không của nước Mỹ bằng những bom thư chế tạo tinh vi. Cơ quan an ninh Mỹ tổ chức cuộc săn tìm lớn nhất trong lịch sử nhưng không lần ra được hung thủ. Sau khi Ted Kaczynski công bố bản tuyên ngôn “Xã Hội Công Nghiệp và Tương lai Của Nó”/Industrial Society and It’s Future trên hai tờ báo uy tín vào bậc nhất của nước Mỹ là New York Times và Washington Post, David Kaczynski nhận ra văn phong của anh mình, sau một thời gian trăn trở, liên lạc với FBI, và kết thúc được sự nghiệp khủng bố của Ted Kaczynski.

Ứng dụng

Vì chỉ là các vai trò, người ta có thể thay đổi không tiếp tục đóng một vai nào đó không lành mạnh, hoặc tập đóng một vai mới tốt đẹp hơn cho cuộc sống. Thí dụ một người người vợ đau khổ vì bị chồng ngược đãi, con cái xem thường, nhà chồng khinh rẻ… có thể từ chối không đóng vai trò của cái thảm chùi chân để ai cũng chà đạp lên được. Vai trò của nhân viên CTXH ở đây là giúp khách hàng thấy được những vai trò khác nhau họ có thể đóng tùy theo hoàn cảnh cá nhân và tài nguyên có thể huy động được. Thí dụ: Marlyn N. là một phụ nữ Phi luật tân lấy chồng Việt ở San Jose, California. Anh H., chồng Marlyn là một người thông minh lanh lợi, thích ăn xài rộng rãi, nhưng không thích làm việc, anh sống chủ yếu nhờ vào tiền lương khiêm tốn của vợ. Trong 9 năm sống chung, 4 năm sau có thêm bố mẹ chồng ở Việt Nam qua đoàn tụ, Marlyn là người đi làm nuôi cả gia đình, gồm chồng, bố mẹ chồng và hai con trai còn nhỏ tuổi. Bố mẹ anh H. vì khai ít hơn tuổi thật 10 năm lúc làm giấy tờ đoàn tụ ở Việt Nam nên không được hưởng trợ cấp cho người già trên 65 tuổi. Ông bà vay được mỗi tháng khoảng 500 mỹ kim của quỹ trợ giúp người nghèo Hạt Santa Clara (quỹ General Assistance), và kiếm thêm được một số tiền hàng tháng bằng nghề lượm lon thiếc và vỏ chai. Mặc dù có lợi tức riêng, ông bà không hề đóng góp vào ngân sách gia đình mà chỉ để dành tiền để gửi về Việt Nam giúp các con cháu. Ông bà rất ghét Marlyn, ông thường gọi Marlyn bằng “con quỷ”, và ông bà đều tiếc vì con trai ông bà có thể về Việt Nam “lấy ai cũng được”. Đầu năm 2007, Marlyn dẫn hai con bỏ đi. Ông bà tự dưng mất hai đứa cháu nội, thỉnh thoảng hai cháu được mẹ chở về thăm thì ông bà mừng rỡ, săn đón con dâu, “giá nó trở về thì quý hóa quá”. Nhưng Marlyn không trở về, chị đã gặp một người khác làm cùng cơ quan và đã quyết định làm lại cuộc đời với người đàn ông đó.

(Trích từ Tập tài liêu: Công tác xã hội-Lý thuyết và thực hành, Trần Đình Tuấn)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: